Glibberig goud uit de zee

Bouillon magazine nr. 44 2014, p. 114-119Schermafbeelding 2015-03-24 om 18.51.13
Het groeit als onkruid, is multifunctioneel en erg gezond: zeewier. Nederland loopt er warm voor. Daarom een bezoek aan Nederlands eerste commerciële zeewierboerderij. 

‘Zomers oogsten we soms in badpak’, vertelt zeewierboerin Jennifer Breaton. We varen de Oosterschelde op. Er staat een gure wind in de Jacobahaven. Met twee jassen aan is strandkleding wel het laatste waar je aan denkt en we zijn er ook niet voor de strandpret, maar voor een bezoek aan de drijvende akkers van de eerste commerciële zeewierboerderij van eigen bodem: Zeewaar. Op het eerste gezicht zie je niet meer dan een paar gespannen touwen tussen dobberende boeien, waar slijmerig wier aan groeit. Toch hebben deze glibberige algen nu al het stempel van het goud van de toekomst. Zeewaaroprichters Jennifer Breaton en Rebecca Wiering leggen uit
waarom.

Breaton: ‘Het is zeer geschikt als voedsel voor mens en dier, want het zit boordevol eiwitten, vitamines, mineralen en antioxidanten.’ Zeewier biedt bovendien mogelijkheden voor biobrandstof. Ook verwerkt men het in afslankpoeders, tandpasta, bier, cosmetica, meststoffen, chemicaliën en medicijnen. De groeiende aandacht voor zeewierteelt mag dan ook niet verbazen. In april dit jaar opende koning Willem-Alexander de deuren van het Zeewiercentrum, onderdeel van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) bij Texel, dat diverse kweekmethoden in de Noordzee onderzoekt. Breaton en Wiering, die hun drijvende boerderij in juli 2013 lanceerden, telen voornamelijk voor consumptie.

Vorig jaar zomer oogstten de dames hun allereerste groenwier: zeesla. In de herfst begonnen ze met de teelt van het bruinwier Zeeuwse royal kombu (suikerwier). Die houdt, in tegenstelling tot zeesla, juist van koud water en kan in de lente geoogst worden. De wieren groeien als onkruid. Wiering: ‘We verwachten dit jaar duizenden kilo’s aan groen- en bruinwier binnen te halen. Elk jaar verbeteren we de teelt- en oogsttechnieken. Ook investeren we in materialen zoals het touw waar het wier aan groeit.’

Breaton: ‘Hoe het allemaal begon? We hoorden op het nieuws over een zeekraalboerderij op het land en beseften wat voor fantastisch idee een zeewierboerderij te water zou zijn.’ Op dat moment was de Amerikaanse advocate van beroep en Wiering, afkomstig uit Bergen, bekleedde een topfunctie bij Heineken: ‘Ik dacht: als ik dan toch honderd uur per week werk, kan ik net zo goed eigen baas zijn. Dan pluk ik er zelf tenminste de vruchten van.’

Kennis van zeewier hadden ze nauwelijks maar het duurzame karakter van zeewier trok hen over de streep.Ze spijkerden zich bij via deskresearch en kregen hulp van onderzoekers. Hun zeewier belandt – vers en gedroogd – bij voedselproducenten, visgroothandels, viswinkels en horecagelegenheden. Ook The Dutch Weedburger gebruikt hun zeewier en ze zijn in gesprek met supermarkten en natuurvoedingswinkels. Die laatste groep verkoopt vaak al wel zeewier, maar die is meestal gedroogd en afkomstig uit het buitenland.

De belangrijkste vraag is echter hoeveel wier de startende Zeewaar B.V. kan verwerken. Je kunt 10.000 kilo zeewier niet met de hand wassen, daarvoor zijn machines nodig. Ook voor het drogen van zeewieren is meer ruimte en zijn efficiëntere apparaten nodig. Tijd om de vers geoogste royal kombu proeven. Even dompelen in kokend zout water, de kleur verandert direct van mosterd in groen. Opgerold met gerookte zalm en gevuld met roomkaas, niks mis mee, maar de rooksmaak overheerst de smaak van het wier. Wiering: ‘Zo heeft zeewier een neutralere smaak en krijg je bijna ongemerkt een heleboel gezonde voedingsstoffen binnen.’ We proeven een eenvoudige couscoussalade met dezelfde kombu. Weer is het wier kort in kokend zout water gedompeld, daarna in reepjes gesneden en gemengd met couscous en fijn gesneden rode paprika. Een dressing van rijstazijn, sojasaus, gembersiroop, sesamolie, een beetje suiker en snufje zeezout. Geroosterde sesamzaadjes als garnering maken het gerecht af. De couscous absorbeert de zachte, zilte smaak zonder dat het vissig is. Lekker hoor.

In hoeverre hebben consumenten – naast een handjevol veganisten, culinaire waaghalzen en chef-koks – daadwerkelijk interesse in zeewier? Je associeert de alg al gauw met sushi of een macrobiotisch dieet. Maar loopt bij Jan met de pet meteen ook het water in de mond? ‘Over twintig jaar eten we allemaal zeewier’, weet Wiering zeker. ‘Als het in Azië een dagelijks onderdeel van het menu kan zijn, waarom hier dan niet?’ Breaton, die eerder in New York City woonde, signaleert dat zeewier er aardig ingeburgerd is onder de foodies: ‘Het is gewoon een kwestie van tijd.

We consumeren zeewier trouwens al vaak zonder het te weten. Voedselproducenten gebruiken het als verdikkingsmiddel, E400–407. Denk maar aan de plantaardige gelatine agar-agar, verwerkt in sauzen en
pudding.’

Volgens Wiering is zeewier op het menu broodnodig: ‘We moeten op zoek naar nieuwe consumptiepatronen.’ Ze wijst op de VN-voorspellingen over de groeiende wereldbevolking. ‘De vraag naar meer eiwitrijk voedsel, zoals vis en vlees stijgt evenredig en dus ook naar de landbouwgrond waarop veevoer en andere eiwitrijke gewassen geproduceerd kunnen worden. Maar die is schaars. De huidige vleesproductie veroorzaakt allerlei problemen voor
de dieren, het milieu en het klimaat. En met de vis is het ook niet al te best gesteld, volgens John Kerry, de minister van Buitenlandse Zaken van de VS. Seagriculture, ofwel landbouw op zee, is dan een oplossing. Voor het voedingsrijke zeewier heb je geen landbouwgrond en zoetwater nodig.’

Wat weten we verder eigenlijk van zeewierteelt af? Bij Texel zijn twee proefcentra gestart en ook alweer ter ziele. Over grootschalige zeewierproductie in Azië is hier niet veel bekend. De VN-voedsel- en landbouworganisatie FAO wijst op het gevaar van verstikking van het zeeleven en uitbraak van ziektes door intensieve teelt. Volgens de dames van Zeewaar loopt dat wel los in de Oosterschelde. ‘We gaan geen miljoenen kilo´s per jaar produceren. Natuurlijk willen we wel groeien, maar dan in fasen. Het hoeft niet snel, eerst moeten alle kinderziektes uit het systeem. Het is hier een bijzonder ecosysteem en daarom designen we onze productie, zodat het juist daarin past. Een andere optie is ondenkbaar. Dan had Rijkswaterstaat onze plannen nooit goedgekeurd.’

Zeewier zuivert de lucht door CO2 om te zetten in zuurstof. Het fungeert als kraamkamer voor het onderwaterleven.Ook filtert zeewier het water door voedingsstoffen op te nemen zoals calcium, jodium, natrium en magnesium. Algen absorberen veel van datgeen waarin ze leven. Daarom is het gezond voor de mens. Althans, als ze in schoon water leven. Zeewier neemt bijvoorbeeld gemakkelijk zware metalen op. Dat is een reden voor Zeewaar om het wier te laten testen op de aanwezigheid hiervan. Teelt in de Oosterschelde is in dat opzicht een pré, want het water is zuiver. In de Noordzee ligt dat soms anders en zeewier afkomstig uit Japan kan vervuild kan zijn met radioactief
afval dat vrijgekomen is bij Fukushima.

Dan is er nog het wildrapen, dat kan met zeewier toch ook? Wiering en Breaton zijn geen voorstanders. Het verstoort het natuurlijk evenwicht en je weet meestal niet waar het wier vandaan komt en of is het vervuild is. Wiering: ‘In Noorwegen en Frankrijk is wildoogsten een traditie met een romantisch imago, maar wij hebben in Bretagne schepen gezien die met enorme stalen haken het zeewier van de bodem trekken. Scoubidous heten die. Ze oogsten grote bergen per dag. De verleiding om teveel te oogsten ligt op de loer.’ Breaton en Wiering zijn dan ook bang dat het dezelfde kant op gaat als met de visserij. Wiering: ‘Er groeit in sommige landen van nature veel zeewier. Het lijkt alsof die bron nooit op raakt. Maar dachten we dat ook niet van de vissen in de zee.’

Bekijk het artikel in pfd

Foto: Tessa Jol