Geef het eten gewoon weg

OneWorld magazine nr. 3 2013, p. 58-60

TSAls vijftienjarige jongen kon hij zijn varkens goed te eten geven van niet verkocht brood en groenten. Tegenwoordig predikt Tristram Stuart overal ter wereld tegen voedselverspilling. 

Bijna een half uur te laat komt hij binnen, de No Waste-man Tristram Stuart (Londen, 1977). Hij mag de getallen van weggegooid voedsel uit zijn hoofd kennen, de cijfers van de klok heeft hij niet helemaal helder deze morgen. Als beleefde Engelsman verontschuldigt hij zich. Het was laat geworden de vorige avond in het Amsterdamse Pakhuis de Zwijger tijdens het No Waste-diner, een driegangenmenu bereid met afgedankt voedsel. Onder het genot van aardig wat koppen koffie, een verse jus en een croissant, deelt een tevreden Stuart zijn indruk van het diner: “Wat een energie hing er in de zaal.”

No Waste-diners zijn volgens Stuart hard nodig. Een derde van ons voedsel wordt wereldwijd verspild in de keten van oogst, transport, supermarkt en het huishouden. En dat terwijl bijna één miljard mensen met een rammelende maag gaan slapen. Daarbij is voedselverspilling een verkwisting van natuurlijke hulpbronnen. Denk aan de verbruikte energie en grondstoffen voor het produceren, verpakken en verschepen van bijvoorbeeld een banaan die mogelijk ook nog eens in een prullenbak belandt. Volgens Stuart houdt het huidige voedselsysteem, met zijn scheve machtsverhoudingen en ‘bespottelijke’ schoonheidseisen, voedselverspilling in de hand. Als anti-food waste activist reist hij de wereld over om dit probleem onder de aandacht te brengen. Voor zijn komst naar Amsterdam organiseerde Stuart diners in Londen en Nairobi, bereid met eten dat anders in de prullenbak zou belanden. Parijs zit ook nog in de planning.

En gingen er gisteren nog kliekjes mee naar huis?
“Nee, ik heb alle borden gecheckt. Alles was opgegeten door de 150 gasten. Eén persoon had zijn dessert laten staan, dat heb ik opgegeten. Iemand anders had mijn toetje gepikt.”

Waar kwam het afgedankte voedsel vandaan?
“We hebben het gisteren middag opgehaald bij een groothandel in aardappelen, groenten en fruit. Er waren overgebleven groenten van een verkeerde bestelling, licht beschadigde courgettes en producten die tot gisteren houdbaar waren. Ondanks dat ik inmiddels wel weet hoe het zit, was ik toch gechoqueerd door de enorme hoeveelheid kwalitatief goed voedsel dat hier wordt afgedankt. Dat is niet alleen in Nederland het geval, hoor. Onlangs organiseerde ik een No Waste-diner in Nairobi, voor diplomaten, ministers en VN-afgevaardigden, want ook daar kieperen ze flinke hoeveelheden in de vuilnisbak.”

Kenia? Verspillen ze daar ook voedsel?
“Ik heb het over grote bedrijven daar, die leveren aan onze supermarkten hier. Als een supermarktketen een bestelling plaatst voor bijvoorbeeld babymaïs bij een boerenbedrijf in Kenia, en die order op het laatste moment afzegt, dan zitten ze ter plaatse met een overschot.”

Kunnen ze dat niet kwijt op lokale markten?
“Kenianen eten geen babymaïs, het is een typisch exportproduct. Bovendien, waarom zouden wij hen opschepen met onze overschotten?”

Hoe zit het met verspilling vanwege zogenaamde schoonheidscriteria?
“In Ecuador zag ik bergen afgekeurde bananen. Ze waren te groot, te klein, te krom of te recht. Of neem de Siamese tweelingbanaan: twee bananen die met elkaar zijn vergroeid. Supermarkten hier willen ze niet. Maar ik weet zeker dat je een tweelingbanaan aantrekkelijk kan maken voor de consument. Hoe romantisch is het om zo’n banaan samen met je liefje op te eten?”

Dus waar wachten we nog op?
“Precies!” Ik bedoel: waarom gebeurt het nu al niet? Het is crisistijd, zouden we niet veel geld kunnen besparen door minder te verspillen? “Ik sprak gisteren iemand van Ahold.”(Hij grabbelt in zijn zak op zoek naar zijn naam. Er komen visitekaartjes, dubbelgevouwen documenten, kattebelletjes en een potlood naar boven, maar Tristram vindt niet de naam die hij zoekt.) “Hé, ik ben mijn notebook ook al verloren in Nairobi… Goed, die man vertelde me dus, iets dat ik al honderden keren heb gehoord, dat supermarkten voedsel moéten overhouden, omdat ze anders niet aan de maximale vraag kunnen voldoen en daardoor winst mislopen. Ik begrijp hoe dit economisch model werkt, maar ik ben het er niet mee eens. Niet verkochte levensmiddelen moet men gratis of met korting weggeven aan klanten. Als supermarkten denken dat dit hun de kop kost, hanteer dan een systeem dat klanten hoogstens 20 procent gratis krijgen van wat ze besteden.”

Aanbieden met korting, dat gebeurt toch al?
“Ja, de laatste jaren is er inderdaad veel verbeterd. Toch gooien winkels nog veel weg. Dus zeg ik: geef het weg. Bijvoorbeeld twee uur voor sluitingstijd.”

Verse melk met eenzelfde houdbaarheidsdatum als de aankoopdag kun je toch niet bewaren?
“Waarom niet? De houdbaarheidsdatum op het product staat niet altijd gelijk aan de dag van bederf. Gebruik je neus en je ogen. Bovendien kun je melk invriezen of er kaas van maken.”

Goed, een derde van ons voedsel weggooien is veel te veel. Tot hoever kunnen we dit terugdringen?
(Denkt even na.) “Je kunt dat gedetailleerd berekenen, maar ik zeg: laten we eerst minder verspillen en dan erover discussiëren of het 4 of 5 procent moet zijn. De doelstelling van mijn campagne is, net als die van de Verenigde Naties, om in 2025 voedselverspilling te halveren. Maar persoonlijk stop ik daar niet.”

Je doet je eigen onderzoek naar voedselverspilling. Hoe kom je aan de gegevens?
“Het is lastig aan cijfers te komen over hoeveel voedsel er wordt verspild. Veel van mijn gegevens verkrijg ik door te kijken in afvalbakken tijdens niet officiële bezoeken aan fabrieken en supermarkten. Dat heb ik vergeleken met wat ze zelf zeiden te verspillen. Wat wereldwijde cijfers betreft keek ik naar hoeveel voedsel er beschikbaar is per land en vergeleek dat met hoeveel voedsel er wordt gegeten.”

Hoeveel prullenbakken heb je persoonlijk gecheckt?
“Tja, hoeveel kan je als individu checken? Er moet simpelweg meer zicht komen op de hoeveelheden weggegooid eten. We gaan de komende vier jaar voedselverspilling op boerderijen onderzoeken, dat is nog nooit systematisch in kaart gebracht. Ook zouden voedselbedrijven moeten rapporteren over wat zij weggooien.”

Hoe lang voer je al actie tegen voedselverspilling?
“Toen ik vijftien was, verzamelde ik etensresten voor mijn varkens in Sussex, waar ik woonde. Een boer doneerde aardappels omdat ze niet voldeden aan de cosmetische wensen van de afnemer, en een bakker gaf mij zijn overgebleven brood. Ik realiseerde me dat dit voedsel gewoon te consumeren was. Dus ging ik het zelf ook eten. Later, toen ik studeerde, at ik voedsel uit afvalcontainers van supermarkten. Ik maakte me zorgen om de natuur. Ik houd ontzettend van de bossen, maar die moeten soms plaatsmaken voor landbouw waarvan we de oogst vaak niet eens opeten.”

Dus ging je No Waste-diners organiseren.
“Inderdaad.”

Hoe denk je met deze incidentele maaltijden structurele problemen op te lossen?
“Het gaat om bewustwording. Door de huidige voedselproductie wordt de planeet beschadigd terwijl er een miljard mensen honger lijden. Het kan écht anders. Maar politici zullen hun beleid pas veranderen als het publiek erom vraagt en voedselbedrijven willen klanten tevreden houden. Dus als we luid en lang genoeg roepen om verandering, dan gaat het gebeuren.”

Heb je concrete tips voor de consument?
“Check de koelkast en plan maaltijden voordat je naar de supermarkt gaat. Kook met left overs, wees creatief! Vries eten in als je denkt dat je het anders moet weggooien. Maar het belangrijkste is: vraag voedselbedrijven te stoppen ons eten te verspillen.”

Na het interview moet Stuart snel door naar zijn volgende afspraak. Hij pakt zijn spullen bij elkaar, geeft een hand en loopt bijna weg totdat hij zich bedenkt. Hij draait zich om en drinkt zijn laatste slok koffie op.

Tristram Stuart
Tristram Stuart (Londen, 1977) studeerde Engels aan de universiteit van Cambridge.

2006: publiceert The Bloodless Revolution over vegetarisme.
2009: publiceertWaste. Uncovering the Global Food Scandal: westerse landen gooien de helft van het eten weg.
2009: initieert Feeding the 5000, waarbij 5000 personen een gratis maaltijd krijgen van weggegooid voedsel.
2011: wint de internationale milieuprijs The Sophie Prize voor zijn strijd tegen voedselverspilling

foto: Anja Koelstra