Tussen kliekje en kliko

OneWorld Magazine, nr 6 2013, pag 59 – 61 

tussenkliekjeenklikoAan eten verdwijnt in Nederland jaarlijks 800 miljoen kilo in de vuilnisbak (waarde 4,4 miljard euro). Supermarkten, politici, cateraars en consumenten bedenken listen om hun voedselafval te verminderen. Een kleine inventarisatie.

HORECA – Ober, mag ik een Foodiebag?
In de VS is de doggy bag – een zak om je leftovers uit het restaurant mee te nemen – een begrip. Sinds kort doet nu iets soortgelijks in Nederland zijn intrede: de Foodiebag. Deze bag van ontwerpbureau VerdraaidGoed, bestaat uit een gebogen theelepel met klip en een gerecyclede papieren zak. Als klant vind je de lepel inclusief een kaartje met uitleg bij aanvang op tafel. Als je uitgegeten bent, klem je de lepel om je bord. De ober weet dan wat hij moet doen: het overgebleven eten inpakken en meegeven in de Foodiebag. 30 restaurants hebben de Foodiebag al in gebruik. Met een recente bestelling van 30.000 bags en promotie door initiatieven als Tas-Toe en het Friese Oars Ite, wint de Foodiebag nog sneller terrein in Horeca Nederland.

SUPERMARKTEN – Vergisten of naar de voedselbank
Eten gratis weggeven. Voedselactivist Tristram Stuart pleitte er voor in OneWorld Magazine nr. 3 (2013), supermarkt Jumbo lijkt het waar te maken. Een dag voordat een product over datum is (bij verse producten geldt de houdbaarheidsdatum van vandaag), mag de klant het gratis meenemen. Op die manier geeft Jumbo levensmiddelen een laatste kans om niet in de prullenbak te belanden. En zelfs dan kunnen ze nog van nut zijn. Niet-versproducten die gewoon eetbaar zijn, gaan naar de voedselbank. Aardappels, groente en fruit worden gerecycled tot biobrandstof.
Ook Albert Heijn geeft niet-verkochte verse producten zoals aardappelen, groente, fruit, zuivel, deegwaren, vlees en vis een tweede leven. Zij laten het vergisten, zodat er elektriciteit wordt opgewekt. Overgebleven boterhammen en bolletjes worden verwerkt tot veevoer. Het is beter dan niets doen. Maar uiteindelijk is voorkomen van voedselverspilling beter dan genezen, ook omdat er dan minder energie verloren gaat.
Supermarkten zeggen hun best te doen om niet teveel voedsel te verspillen, door bijvoorbeeld een goed inkoopbeleid te voeren. Volgens Stuart kopen supermarkten juist vaak wel meer producten in dan dat ze verkopen. Want, zo zegt hij, break-even is in hun ogen verlies draaien; ze hadden immers nog meer kunnen verkopen.

DE VOEDSELBANK – THT TGT
Veel groothandels en supermarkten geven afgedankt voedsel dat nog te consumeren is, aan een Voedselbank. Vaak gaat het om producten die tegen de THT(ten minste houdbaar tot)-datum aanzitten of er overheen zijn. Denk aan rijst, pasta of groenteblikken. De Voedselbank onderhoudt nauwe contacten met de Voedsel- en Waren Autoriteit. Zij geven aan dat er geen gevaar is voor de volksgezondheid bij het consumeren van dergelijke producten die over de THT-datum zijn. Sterker nog, zelfs maanden of jaren na de verstreken datum kun je ze opeten. Alleen de smaak of de kleur kan er achteruit op gaan. Let op: het gaat hier om de THT-datum en niet de TGT (te gebruiken tot)-datum die op verse producten als zuivel en vlees van toepassing is. Daar hanteert de Voedselbank strikt de houdbaarheidsdatum op de verpakking.

WETGEVING – Europa tegen voedselverspilling
In een niet-wetgevende resolutie (januari 2012) verzoekt het Europees Parlement (EP) om dringende maatregelen te nemen en zo voedselverspilling te halveren in 2025. Het EP pleit onder andere voor etiketten met twee houdbaarheidsdata: tot wanneer het voedsel verkocht mag worden en tot wanneer het houdbaar is. Ook wil het publieke aanbestedingen voor restaurants aanpassen, bijv. door contracten aan te gaan met bedrijven die lokale producten gebruiken en niet gebruikte producten gratis verdelen onder voedselbanken. En 2014 zou het ‘Europese jaar tegen de voedselverspilling’ worden. Hopelijk blijft het niet bij deze mooie woorden.

Ook in Nederland beweegt er wat. Afgelopen jaar zouden Tweede Kamermoties geleid hebben tot een extra impuls voor de optimalisatie van de THT-datum. En het Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) richtte het No Waste Network op, met experts uit de landbouw, voedingsindustrie, retail, horeca, wetenschap en overheid. EL&I reikt tevens de No Waste Award uit aan het meest innovatieve samenwerkingsverband tegen voedselverspilling. Afgelopen jaar ging die naar DSM Maaltijdservice toe (zie hieronder).

ZIEKENHUIS – Eten a la carte
In het Maxima Medisch Centrum in Eindhoven en Veldhoven serveren ze maaltijden à la carte als medicijn tegen voedselverspilling. Het werkt als volgt: als de cateringwagen van DMC Maaltijdservice langskomt, kiezen patiënten vanuit hun bed wat ze willen eten. DMC levert vlees, vis, aardappels en groente aan in apart verwarmde bakken. Daaruit kiest de patiënt wat en hoeveel hij eet. Dit draagt bij aan een positieve smaakbeleving, waardoor de patiënt vaker zijn bord leegeet. Uit onderzoek van de Universiteit Wageningen blijkt dat na invoering van het à la carte systeem er 2,2 procent van het voedsel uiteindelijk in de prullenbak belandt, terwijl dit voorheen 42 procent was. DMC levert inmiddels ook aan het Rijnland ziekenhuis in Leiden en aan verzorgingshuizen via cateraar Albron.

FRUIT – Hoge bomen
Als appels van de boom vallen, zijn ze vanwege plekjes en kneuzingen minder geschikt voor de verkoop. Bij hoge bomen is het plukken een kostbaar werkje, vandaar de populariteit van de laagstamappelboom. Deze is geent op een korte stam, waardoor je de vrucht gemakkelijk kunt plukken. Maar Nederland staat nog altijd vol met oude hoogstambomen die heerlijke appels geven. Wat daarmee te doen? Willem & Drees, een leverancier die lokale groente en fruit levert in dezelfde regio, brengt appels van de hoogstam weer terug in de winkel. En de appels die van de boom vallen? Daar maakt Mobipers appelsap van, die Willem & Drees weer verkopen aan hun klanten.

GROENTE – Krom in het schap
Officieel zijn de EU-regels voor schoonheidsstandaarden van groente en fruit afgeschaft. Toch worden in de praktijk afwijkende groente en fruitsoorten nog altijd gediscrimineerd. De consument zou ze niet willen. Maar is dat wel zo? Het initiatief Kromkommer denkt daar anders over. Zij brengen Siamese tweelingwortels, kronkelige courgettes en kromme komkommers terug in het winkelschap of de horeca.
Een ander initiatief is Too good to waste. Van te grote, te kleine of licht aangetaste tommie tomaten die de teler niet kwijt raakte, lieten zij 3500 flesjes gazpacho maken. Too good to waste wil nu structureel een product van food waste maken, zoals saus of soep, en die leveren aan de supermarkt.

VOEDSELAFVAL – Buren voeren varkens
Varkens, het zijn misschien wel de beste afvaleters voor moestuinresten, snijafval, kliekjes en ander afgedankt voedsel. Vandaar hebben ze in de Rotterdamse wijk Katendrecht twee Bontheimse biggen rondlopen: Arie en Japie. Ze worden gevoerd door buurtbewoners. Arie en Japie zijn onderdeel van buurtcohesie project Het Varkenshuis in Rotterdam. Na een jaar kunnen de buurtbewoners de varkens opeten. Indirect eten ze zo hun eigen voedselrestanten weer op. In het Drentse Annerveenschekanaal staat ook een varkenshuis, en in Tilburg is er een in voorbereiding.
Honger naar meer?
Begin een over-de-datum-eetclub.
– Deel je maaltijd met je buurt op: thuisafgehaald.nl
– Vind een liefhebber voor producten die jij langer in de kast wilt: foodsharing.nl
– Organiseer een flashmob, lunch, nachtrestaurant of ander event met food waste.
– Reduceer je eigen voedselverspilling: weggooitest.nl